De paus, de bisschop en Zuster Urgenda

Wynia's WeekWekelijks bericht ik op deze website over mijn laatste publicaties: columns, artikelen, video’s. Wilt u automatisch per e-mail op de hoogte worden gehouden van Wynia’s Week? Vul uw e-mailadres in en u krijgt de bevestigingsmail.


Het klimaat is in Nederland een kwestie van clerus en van leken, van processies en van ketters. En van onverdraagzaamheid. Gastauteur Eduard Bomhoff vraagt zich af of het Centraal Planbureau wel in staat is een serieuze analyse van het Klimaatakkoord te maken. En De Volkskrant interviewde mij over ‘180 graden’. Hoe er na lang nadenken toch iets was waar ik anders over ben gaan denken.

Het klimaat is in Nederland een godsdienstige kwestie

Ingrid Thijssen

In Forum, het blad van de bedrijvenlobby VNO-NCW, stond een interview met de baas van nutsbedrijf Alliander, dat een derde van Nederland van gas en stroom voorziet. Die baas, dat is Ingrid Thijssen. En je zou denken dat het interview over gas en stroom zou gaan, maar het ging over schuld en boete. Ingrid Thijssen staat in persoon model voor hoe in Nederland naar gas en stroom wordt gekeken. Namelijk niet als energie, maar als fenomenen die in transitie zijn, op weg naar het Paradijs, naar het Beloofde Land.

Ingrid Thijssen laat er geen misverstand over bestaan, dat er een zware verantwoordelijkheid op haar schouders rust. En dan niet in de zin dat ze tegen de laagste kosten de beste service aan de klanten van Alliander levert, maar of ze een antwoord heeft als haar kinderen in 2050 de vraag stellen: ‘Oma, wat heb jij er aan gedaan om de energietransitie goed te laten verlopen?’. Ze maakt zich niet zozeer zorgen over of het goed komt met die transitie – ze ziet een land vol zonnepanelen, windmolens en auto’s op stroom of waterstof – maar of zij zelf wel voldoende heeft bijgedragen.

Ingrid Thijssen komt uit een ‘protestants christelijk’ gezin uit Bodegraven, heeft daar naar eigen zeggen ‘met de paplepel ingegeven’ gekregen dat ze ‘iets voor de samenleving moet doen,’ erkent dat dat ‘de zwaarmoedige kant van het geloof veel effect’ op haar heeft gehad, met al die ge- en verboden die elke zondag werden ingeprent. Thijssen: ‘Je raakt het niet kwijt, maar wat overblijft is te vertalen tot een enorm plichtsbesef en daar is op zich niet veel mis mee.’

Thijssen vertaalt de religieuze boodschap uit haar jeugd in haar werk naar eigen zeggen in: ‘Verantwoordelijkheid dragen, goed rentmeesterschap.’ En ‘de energietransitie waarmaken is een pittig vraagstuk, waar ik met volle inzicht aan werk.’ Om dat vol te kunnen houden doet ze onder meer aan yoga. In haar vrije tijd is ook lid van D66.

Ingrid Thijssen kan moeiteloos model staan voor Klimaatland Nederland. Ze is betrokken, gedreven, wil een betere wereld, koestert haar calvinistische drijfveren maar heeft die in een modern jasje gestoken en vreest derhalve aan het eind van het leven niet zozeer het Godsoordeel, als wel het oordeel van haar kleinkinderen. In Ingrid Thijssen komt het hele Nederlandse klimaatverhaal samen, dat Nederland de wereld wil voorgaan in het klimaat, dat Nederland zichzelf van het gas wil afsluiten, maar dat er voor de goeden onder ons aan het eind van de kim ook verlossing is van de menselijke schuld voor de ondergang van de aarde.

Ze zijn er veel, in de wereld van gas, licht en klimaat en ook opvallend veel in de wereld van de nutsbedrijven, die nu nog veel gas verplaatsen maar zich eigenlijk volledig aan de (groene) stroom lijken te willen wijden. Uitgesproken calvinisten, ex-calvinisten of neo-calvinisten. Ze zijn volledig in de ban van ‘Parijs’ en ‘IPCC’ en derhalve van de klimaat- en energie-akkoorden van Ed Nijpels. Al die teksten zijn de bijbels voor wie nieuwe spirituele houvast zoekt, het klimaathouvast.

Zo werd er ook aan de vooravond van het klimaatverdrag van Parijs door de NPO, de publieke omroep, een optocht van Hilversum naar Parijs georganiseerd. De overeenkomst met de katholieke processies was treffend. En hoewel het verhaal van schuld en boete rond klimaat, gas en wind meer protestants aandoet, worden toch ook aardig wat katholieke rituelen overgenomen.

Zo kent Nederland niet alleen de verlokking het misschien wel uitverkoren, eerste klimaatneutrale land te worden. Nee, daar zijn ook de onheilsprofeten die dreigen met de schandpaal als dat niet gebeurt. En niet-experts moeten hun mond houden van de zelfbenoemde klimaatclerus, die alles wat hen niet bevalt op de index van verboden klimaatpublicaties zet en de auteurs ex-communiceert. Er zijn de katholieke aflaten (CO2-compensatie voor Rob Jetten en andere rondvliegende kosmopolieten), schuldigheidstochten naar Canossa en de hele klimaatinquisitie over je heen als je zelfs maar een vraag durft op te werpen over het Nederlandse gasverbod (waar de rest van de wereld niet eens over peinst, integendeel).

Marjan Minnesma

En zoals het altijd gaat met orthodoxie en fundamentalisme: de rede, de redelijkheid, de humor en de nuance sneuvelen als eerste. Al Gore is de paus, Ed Nijpels is de aartsbisschop en Zuster Urgenda controleert de zuiverheid van de leer. En de klimaatketter? Hij brandt in de hel, de enige plek waar nooit tekort is aan fossiele energie.

Zonder de alom aanwezige filosofie van de klimaatkerk zou Nederland nooit zo volledig in de ban van energietransitie, klimaatneutraliteit en gasverbieden zijn geraakt. Tot een halve eeuw geleden was Nederland nog een gelovig, kerkelijk land, dat evenwel in revolutionair tempo ontkerkelijkte.

Er is iets te zeggen voor de gedachte dat het weghalen van dat geloof een leegte heeft achtergelaten, waarin vervolgens allerlei nieuwigheden met wijde armen werden ontvangen. Eerst was daar de Derde Wereld en de ontwikkelingshulp, daar was de multiculturele samenleving al en nu dan de Klimaatneutrale Wereld.

Ze hebben allemaal trekken van een calvinistische erfenis in een land waar niet alleen de katholieken, maar ook de socialisten calvinisten zijn. En dan maar zeggen dat calvinisten zo nuchter zijn. Nou ja: de calvinisten misschien wel. Maar hun nazaten kunnen wel wat gezond verstand gebruiken.

Ik heb wel eens gepleit voor een deugdelijk onderzoek naar het verband tussen de leegloop van de kerken en de opkomst van het duurzaamheidsgeloof. Inmiddels is dat al weer achterhaald, want de resterende kerkgangers doen zelf samen met de ChristenUnie en de PKN om het hardst mee aan dat duurzaamheidsgeloof.

Een halve eeuw na Nederlands eigen culturele revolutie is het land een nieuwe fase ingegaan. En niet uitsluitend een van bloemen, bijtjes en overal vrede. Daarvoor is de nieuwe revolutie te onaangenaam, te onverdraagzaam, te vijandig gekant tegen wie het nieuwe geloof niet blind omarmt.

Hier leest u het interview met Ingrid Thijssen in Forum

CPB: kleurloze rekenmeesters

Eduard Bomhoff‘Fanatiek’ noemde Diederik Samsom zichzelf lang geleden. Hoe Ed Nijpels zichzelf zou willen beschrijven weet ik niet, maar daden spreken duidelijker dan woorden: hij was mede-verantwoordelijk voor de failliete Scheringa-bank en mocht daarna maar heel kort werken bij het pensioenfonds ABP omdat De Nederlandsche Bank haar veto uitsprak over zijn benoeming. Nu is het voor de toekomst van Nederland cruciaal om te beoordelen of Samsom zijn aangeboren fanatisme kan bedwingen en Nijpels heeft bijgestudeerd in boekhouden en economie. Zij samen hebben immers het grote klimaatplan gepubliceerd wat nu ter beoordeling is opgestuurd naar de planbureaus, waarvan het Centraal Planbureau (CPB) de zwaarste stem heeft.
In december 2018 bleek al dat Nederland diep is verdeeld. De Telegraaf en Elsevier Weekblad noemen het plan naief, extreem en veel te duur; aan de andere kant van het spectrum meldt dagblad Trouw dat veel lezers vinden dat hun krant voortaan advertenties voor vliegvakanties moet weigeren vanwege de CO2 uitstoot. De VVD krijgt al spijt van haar steun in het regeerakkoord voor dit dure klimaatbeleid, maar misschien alleen voor de vorm en tot aan de verkiezingen in maart en mei (zie column van Syp Wynia over Klaas Dijkhoff).
We hebben dus het CPB nodig voor een eerlijke analyse. Maar die zal teleurstellen. Al vijf jaar staat het CPB onder leiding van een ambtenaar van Financiën. Ik las het meest recente rapport over het klimaatbeleid: veel cijfers; weinig economische analyse en niets over de twistpunten.
Dit CPB-rapport over de hoofdlijnen van September 2018 (op basis van het regeerakkoord en nog zonder de uitwerking van Samsom en Nijpels) stelt op p. 11 “Er zijn meer wegen naar de doelstellingen van het klimaatakkoord in Parijs…De doelstellingen per klimaattafel (Samsom en Nijpels) hebben daarbij een zekere sturende werking.” Kunnen de ambtenaren die zo schrijven ons nu de komende maanden voorlichten over de echte dilemma’s?
Bijvoorbeeld:
1. Bruinkool is 24 procent van de electriciteit in Duitsland. Moeten wij straks electriciteit kopen in Duitsland omdat Samsom en Nijpels weg willen van aardgas?
2. Lachen de Chinezen ons uit omdat wij subsidie geven op invoer van elektrische auto’s, terwijl China zelf subsidie richt op research naar nieuwe, schone energie, bij voorbeeld uit waterstof?
3. Is het wijs om te waarschuwen tegen vliegreizen, hoewel vliegtuigen slechts 2 procent vormen van de totale CO2 uitstoot? Is het misschien beter om geld te geven aan de Landbouwuniversiteit in Wageningen (erkend als nummer 1 in de wereld) voor meer research naar landbouw en veeteelt die het milieu minder belasten?

Iedereen accepteert de wenselijkheid van schonere energie. Beleid kan dat op twee manieren bevorderen, door subsidies (elektrische auto’s) of door research (Wageningen voor landbouw en Delft, Eindhoven en Twente voor betere batterijen en energie uit waterstof). De vergelijking tussen die twee heel verschillende richtingen in het beleid moeten economen maken. Ik ben bang dat de ambtenaren van het CPB de durf missen en te veel aanschuiven bij de tafels van Samsom en Nijpels.

Het CPB had meer moed onder de vorige directeur Coen Teulings, geen carrière-ambtenaar maar een gerenommeerd economisch onderzoeker. Ik neem als voorbeeld het laatste grote jaarrapport van Teulings uit 2013. Dat heeft uitvoerige discussies van het faillissement van de bank SNS Reaal, van de beste vorm voor overheidsgaranties voor banken, van het voor- en tegen van verplichte quota voor gehandicapten in het personeelsbestand, van de wens (en de noodzaak) van ouderen om te blijven werken, en van de problemen van huishoudens met hoge schulden.

In 2018 had het grote jaarrapport (CEP) van de huidige CPB-directeur één extra pagina over het eigen risico in de zorg, maar verder eigenlijk alleen voorspellingen en onwaarschijnlijk gedetailleerde grafieken en tabellen van de koopkracht voor verschillende groepen in de bevolking. In 2017 was er ook al nauwelijks meer in het jaarrapport van het CPB dan voorspellingen en “koopkrachtplaatjes”. Eén enkele pagina ging in op problemen in de ouderenzorg, maar zelfs daar was de nadruk meer op achterhaalde prognoses dan op het beleid.

Wat een verschil met de publicaties in Washington van het Office for Management and Budget (OMB). Dat geeft kosten-baten analyses voor het Congres. Zo was het hier onder CPB-oprichter prof Jan Tinbergen, en zo zou het weer moeten.

Wat vindt het CPB van de mening van prof. William Nordhaus, winnaar van de Nobelprijs voor economie voor zijn werk over klimaatbeleid dat het Parijs-akkoord nu al onrealistisch is? Wat vindt het CPB van de risico’s dat Nederland te veel afwijkt van de buurlanden en doelen stelt waarvan we – als we eerlijk zijn – nu al weten dat een volgend kabinet er waarschijnlijk op terug moet komen? Wat vindt het CPB van windmolens op zee die twee tot drie keer zo duur zijn als windmolens op land en dus zware subsidies vereisen die we ook kunnen aanwenden voor originele research naar schone energie?

Nederland heeft antwoorden nodig, en wat Samsom en Nijpels hebben voortgebracht geeft die antwoorden niet. Hun rapport is een pleidooi – misschien een tikje fanatiek met Samsom en niet financieel-economisch doordacht met Nijpels – voor een maximale inzet van allerlei subsidies en verbodsbepalingen. Het CPB moet met de analyse terug naar de stijl van oprichter Tinbergen: vrij, onvervaard en niet bang om te waarschuwen wanneer beleid te duur is of onmogelijk voor Nederland zo lang de buurlanden niet meedoen.

Eduard J. Bomhoff is hoogleraar economie aan Monash University in Kuala Lumpur, Maleisië

‘Partijlidmaatschap maakt journalist kwetsbaar’

De Volkskrant interviewde mij over een kwestie waar ik anders over ben gaan denken. Daar zijn er misschien niet eens zoveel van, maar één is er wel: de vraag of je als journalist lid kunt zijn van een club waar je professioneel gezien ook over schrijft. Nu bestaat een behoorlijk deel van mijn werk uit schrijven over politiek, en dus doemt de vraag op: kan ik lid zijn van een politieke partij? Vroeger was ik daar misschien niet enthousiast over maar dacht ik dat het wel kon (als je het al was, tenminste), nu zou ik het afraden. En niet alleen voor journalisten die over politiek schrijven. Voor sommige wetenschappers is het ook een goed idee.

Lees hier het stuk in De Volkskrant
Of hier, via Blendle

U kunt een abonnement nemen op deze weekbrief (gratis, simpel), en mij volgen op Twitter @sypwynia of via Facebook.

Lees hier meer recente publicaties →

Hoezo: Klaas Dijkhoff in een geel hesje?

Wynia's WeekWekelijks bericht ik op deze website over mijn laatste publicaties: columns, artikelen, video’s. Wilt u automatisch per e-mail op de hoogte worden gehouden van Wynia’s Week? Vul uw e-mailadres in en u krijgt de bevestigingsmail.


Laat de VVD werkelijk het eigen kabinet vallen voor het klimaat? Plus: Vaarwel aan de Elsevier-lezers. In de nieuwe Wynia’s Week.

Tot dusver waren lastenverzwaringen voor de VVD van Rutte en Dijkhoff nooit een probleem

Klaas Dijkhoff, fractievoorzitter van de VVD in de Tweede Kamer, opende het verkiezingsjaar 2019 in De Telegraaf met een aanval op ‘drammers’ over het klimaat, waartoe hij ook zijn D66-collega Rob Jetten rekent. Dijkhoff zegt niet gebonden te zijn aan het Klimaatakkoord, dat het kabinet eind 2018 overeenkwam met een reeks bedrijven en belangengroepen. Dijkhoff vindt nu dat ‘gewone mensen’ te weinig zijn gehoord en dat Nederland niet hoeft te doen ‘alsof we lichtend voorbeeld van de hele wereld moeten zijn’. De tweede man van de VVD dreigt met zoveel woorden met een val van het kabinet RutteDrie. ‘Als het alternatief wordt dat ik òf het kabinet òf de burger moet laten vallen: de burger zal ik nooit laten vallen.’
Maar hoe geloofwaardig is Klaas Dijkhoff’s uitval naar ‘drammers’ als coalitiepartner D66? Gaat de VVD er werkelijk voor zorgen dat het Klimaatakkoord naar de prullebak gaat, of opnieuw naar de tekentafel? De kans is klein. De VVD heeft het klimaatbeleid zoals dat vorm krijgt in het Klimaatakkoord tot dusver immers volop gesteund.

• Nijpels
Dat Klimaatakkoord is weliswaar bij elkaar onderhandeld aan ‘klimaattafels’ onder leiding van VVD’er Ed Nijpels en onder regie van VVD-minister Eric Wiebes, maar is op de keper beschouwd niets anders dan een uitvoering van het regeerakkoord van oktober 2017. Alle grote lijnen van het Klimaatakkoord staan al in dat regeerakkoord van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie, waar VVD-leider Mark Rutte zeven maanden over onderhandelde.
Als het Klimaatakkoord onhaalbaar en onbetaalbaar is, dan komt dat omdat het regeerakkoord onmogelijke en vaak onzinnige doelstellingen heeft vastgelegd. In het regeerakkoord wil de coalitie ‘de meest ambitieuze doelstelling van Parijs’, Nederland wil in 2030 de helft (49 procent) van de broeikasgassen gereduceerd hebben in vergelijking met 1990 en in 2050 zelfs 95 procent. De Europese Unie heeft in dit opzicht al de meeste pretenties van de hele wereld, maar komt toch niet verder dan 40 procent in 2030. En als het aan RutteDrie ligt, zou dat zelfs geen 49 procent, maar 55 procent moeten zijn.

• Gasverbod
Dijkhoff fulmineert tegen het klimaatakkoord en wat dat de burgers van Nederland wel niet mag gaan kosten. Hij zegt nu wel dat Nederland niet zo nodig ‘lichtend voorbeeld’ hoeft te zijn, maar hij laat die doelstellingen van 49 (of 55, of 95) procent niet vallen, integendeel. De VVD-fractie van Dijkhoff steunde een jaar geleden ook volop het gasverbod (nieuwe huizen zonder gas, bestaande huizen van het gas af), dat het klimaat niet helpt, maar waarvan de kosten voor particulieren alleen al rond de 200 miljard euro uitkomen. Dijkhoff wil helemaal niet af van dat gasverbod, maar huizenbezitters subsidie geven. Alsof die niet uit (verhoogde) belastingen moeten worden betaald.
Dijkhoff is tegenover de verslaggevers van De Telegraaf ook buitengewoon summier over wat hij dan wel anders zou willen in het Klimaatakkoord. Hij noemt geen enkel voorbeeld van een maatregel die hij wenst te schrappen, wat zijn geloofwaardigheid niet bevorderd. Geen wonder dat de eerste reacties al snel gingen in de richting van ‘verkiezingsretoriek’. De kosten van het klimaatbeleid liggen immers slecht bij de kiezers, bij de VVD-kiezers in het bijzonder. En op 20 maart zijn er Statenverkiezingen (gevolgd door Eerste Kamerverkiezingen) en op 23 mei ook verkiezingen voor het Europees parlement. Dat zijn minder belangrijke verkiezingen, die door kiezers nogal eens worden aangegrepen om hun afkeer van het kabinetsbeleid te laten zien.

• Proefballonnetjes
Wat de geloofwaardigheid van Dijkhoff niet bepaald helpt is, dat hij de reputatie heeft van een oplater van proefballonnetjes, waar nadien weinig meer van wordt gehoord. Wat ook niet helpt, is dat de VVD – inclusief Dijkhoff zelf – tot dusver vooral enthousiasme over het klimaatbeleid uitstraalde. En die aandacht voor de burger, daar was bij de VVD de laatste jaren nou juist weinig van te merken.
Premier Mark Rutte reisde begin december nog in eigen persoon naar de Poolse stad Katowice, alwaar een zoveelste VN-klimaatconferentie werd gehouden. Rutte wilde daar niet minder, maar meer klimaatbeleid. Hij wilde de Europese doelstelling van 40 procent ophogen naar 55 procent. En gedoe met ‘gele hesjes’ zoals in Frankrijk, dat verwachtte Rutte in Nederland helemaal niet. Rutte tegen de NOS: ‘Dan komt weer die typisch Nederlandse aanpak om de hoek: we zijn altijd heel ambitieus, maar we hebben ook de gewoonte dat heel veel mensen dan met elkaar praten zodat een samenleving als geheel zo’n reis kan maken.’ Het gele hesje van Dijkhoff ziet er tegen die achtergrond dus niet erg geloofwaardig uit. Een kunstmatig verkiezingsconflictje met coalitiepartner D66 creëren (en de concurrentie van Wilders en Baudet de wind uit de zeilen nemen) – daar lijkt het meer op.

• 3500 euro meer
Dat brengt mij op de VVD en de burger, de lasten van de burger in het bijzonder. Sinds de Tweede Kamerverkiezingen van maart 2017 was de VVD niet bijzonder druk in de weer met de burger. De VVD ijverde voor bedrijven, vooral grote bedrijven. De VVD ijverde voor het gasverbod, dat burgers op kosten jaagt. En met lastenverlichting voor burgers was de VVD niet erg bezig. Al langer niet.
Ondanks reeksen van verkiezingsbeloftes stegen de collectieve lasten voor de Nederlanders onder de kabinetten-Rutte jaar op jaar. Bij het aantreden van het eerste kabinet-Rutte in 2010 bedroeg die lastendruk 35,5 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Het Centraal Planbureau komt voor 2019 uit op 39,2 procent. Dat is een stijging van 3,7 procentpunt in 9 jaar. Nu is dat bbp in 2019 naar verwachting zo’n 770 miljard euro en 3,7 procent daarvan is dus 28,5 miljard euro. Nederland betaalt in euro’s van 2019 dus 28,5 miljard meer belasting en premies dan in 2010. Omdat er ongeveer 8 miljoen Nederlandse huishoudens zijn, komt dat omgerekend neer op een belastingverzwaring van meer dan 3500 euro per huishouden per jaar in 2019 in vergelijking met 2010.

• Zelfdreiging
Daar zijn, let wel, het merendeel van de klimaatkosten van Rutte, Wiebes en Dijkhoff nog niet eens in meegenomen. Bij zijn eerste begrotingsbehandeling als klimaatminister raamde Wiebes die kosten ook nog eens op tientallen miljarden per jaar. Later, in de loop van 2018, bracht hij dat sussend terug tot een half procentje van het bbp per jaar. Maar zelfs dat is een derde van de voorziene economische groei. En zelfs dat halve procentje per jaar tot 2050 zou ‘goed’ zijn voor een welvaartsvermindering ter grootte van twee economische crisis als die van 2008-2014.
Lastenverlichting is bij de kabinetten-Rutte dus niet in goede handen, zoveel mag duidelijk zijn. Dreigementen van VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff over het klimaatbeleid moeten mede daarom met een forse korrel zout worden genomen. Dijkhoff tekende immers voor het regeerakkoord, voor de Klimaatwet (‘trots’ zei hij er bij) èn voor het gasverbod. Dijkhoff dreigt nu dus eigenlijk zichzelf. Daar is alles wel zo’n beetje mee gezegd.

Vaarwel aan de lezers van Elsevier Weekblad

Kort voor kerst maakte ik bekend mijn eigen onderneming te beginnen, als publicist, commentator, spreker en adviseur. Ik dank, ook langs deze weg, voor de vele, doorgaans hartverwarmende reacties via e-mail, sociale media en via de website van Elsevier Weekblad. Ik ben ook blij met de vele nieuwe aanmeldingen voor de nieuwsbrief Wynia’s Week, die nu bij enkele duizenden abonnees in de mailbox valt. De komende weken hoop ik meer zicht te kunnen bieden op mijn verdere toekomstplannen.
Onderdeel van mijn ‘kerstbesluit’ is, dat ik vooralsnog stop met mijn columns, analyses en omslagverhalen voor Elsevier Weekblad. Ik heb dat aan de Elsevier-lezers laten weten in een afscheidscolumn, waarin ik terugblik op de meer dan twee decennia dat ik voor het weekblad, het maandblad Juist en de website werkte, onder meer ook met de video’s die ik samen met Ronit Palache maakte.
In mijn afscheidscolumn kijk ik terug op de introductie van de vaatwasser in Nederland, een apparaat dat lang met wantrouwen werd bejegend. Dat wantrouwen zegt veel over het Nederland van de 20ste eeuw en over de positie van de vrouw in Nederland in het bijzonder.
In die laatste column schets ik ook, hoe ik in 1996 werd gevraagd om ‘het nieuwe politieke gezicht’ van Elsevier te worden en daar lang over aarzelde. Zoals ik ook lang aarzelde om in te gaan op de uitnodiging om columnist te worden. Aarzelen, dat doe ik kennelijk nogal eens. Om dan vervolgens toch de knoop door te hakken.
Lees hier mijn afscheidscolumn (‘Vaarwel’ ) bij Elsevier (of desgewenst alleen de 168 reacties)
Of lees mijn afscheidscolumn via Blendle

Mijn recente bijdragen aan Elsevier blijven voorlopig beschikbaar – maar wel achter de betaalmuur – via deze link

U kunt een abonnement nemen op deze weekbrief (gratis, simpel), en mij volgen op Twitter @sypwynia of via Facebook.

Lees hier meer recente publicaties →

Het jaar van Rutte, Merkel en Pechtold

Wynia's WeekWekelijks bericht ik op deze website over mijn laatste publicaties: columns, artikelen, video’s. Wilt u automatisch per e-mail op de hoogte worden gehouden van Wynia’s Week? Vul uw e-mailadres in en u krijgt de bevestigingsmail.


Het jaar 2018 was het jaar waarin de burgers en de waarheid het pleit verloren. Het was het jaar van het gasverbod, van het migratiepact van Marrakesh, van de dividendbelasting en einde van het referendum. Tien thema’s van 2018 in dit jaaroverzicht van Wynia’s Week.

• 1 Doorgaan ‘66
Het was zowel een succesvol als een beroerd jaar voor de nieuwe regeringspartij D66. Tweede Kamerlid Pia Dijkstra haalde na een jarenlange campagne de automatische donorregistratie van alle Nederlanders binnen – uiteindelijk ook in de Eerste Kamer. Het kabinet RutteDrie werd op aandrang van D66 ook het groenste kabinet ooit, dat Nederland bovendien tot Klimaatgidsland in de wereld maakte.
D66-bewindslieden en D66-Kamerleden ijverden om het hardst voor het afschaffen (ja, echt) van het raadgevend referendum dat in D66-kringen niet zo lekker meer lag nadat burgers niet allemaal D66’ers bleken te zijn. En dat droeg dan weer bij tot de halvering van D66 in de peilingen. Dat Alexander Pechtold gebutst wegging en Rob Jetten hem als fractievoorzitter opvolgde werd ook niet onverdeeld als een versterking gezien. D66 was al eerder (in 1999, 2005 en 2006) een kabinettenbreker. Dat zou in 2019 zo maar weer kunnen gebeuren.
Lees het coververhaal over dat ik in februari 2018 publiceerde: Hoe redelijk is D66?
Hier via EW [premium]
en hier via Blendle

• 2 Rutte’s waarheid
Mark Rutte heeft, het is geen geheim, een soepele omgang met de waarheid. Het lijkt er bovendien op, dat zijn vaardigheden in dat opzicht met het jaar toenemen. 2018 was in ieder geval een topjaar voor de taalkunstenaar. Nadat VVD’er Halbe Zijlstra als minister van Buitenlandse Zaken moest opstappen schreef ik een beschouwing over Rutte en de waarheid. ‘Hij beweert nogal eens iets dat de feitentoets niet doorstaat, hij belooft nogal eens iets waarvan hij weet dat het niet gaat gebeuren. Ook grootspraak maakt deel uit van Rutte’s instrumentarium. Nadien verleent hij zich dan nogal luchtig vergiffenis.’
En toen moest het memodrama rond de dividendbelasting nog beginnen. Voor de premier is een leugen pas een doodzonde als je er niet mee wegkomt. Mark Rutte, zoveel staat wel vast, ging in 2018 qua omgang met de waarheid naar het Next Level.
Was de morele rekkelijkheid aan het Binnenhof ooit zo groot?
Lees mijn verhaal hier via EW [premium]
Of hier, via Blendle

• 3 De anti-gasgekte
Het regeerakkoord van RutteDrie beloofde de liefhebbers (vooral die van D66 en ChristenUnie, maar er zitten er ook bij CDA en VVD) al in het regeerakkoord een gasverbod: alle Nederlandse woningen moeten van het gas. Hoe dat gasverbod ooit in de hoofden is geslopen is een goed onderwerp voor een parlementaire enquête, want het helpt het klimaat niet, het helpt het milieu niet en het maakt Nederland arm. Waarschijnlijk is, dat verwarde Kamerleden en andere politici door de aardbevingen in Groningen op de gedachte zijn gekomen dat aardgas in alle opzichten slecht is.
Maar waarom is aardgas elders in de wereld voor bijna alles een oplossing een probleem, terwijl het in Nederland als een aartsvijand wordt bejegend? Ik heb er in 2017 en vervolgens in 2018 veel over geschreven: diverse omslagverhalen, commentaren, andere stukken, zowel over het gasverbod als over het hele klimaatbeleid van RutteDrie (‘Klimaatjedevoorste’). Maar ik beperk mij hier tot een link naar mijn gesproken bijdrage tot Het Grote Gasdebat in De Balie in Amsterdam, op 25 juni 2018.
Lees mijn speech hier: Het Gasverbod is vooral Dwang [vrij toegankelijk]
Op de valreep van 2019 schreef ik nog een column over de woede die het gasverbod gaandeweg opwekt: Spijt van het Gasverbod.
Lees die hier, via EW [premium]
Of hier, via Blendle

• 4 De belasting die bleef
Het beroemdste product van de Hollandse lobbycratie was in 2018 de afschaffing van de dividendbelasting. Eerst was die broodnodig, omdat Nederland anders zou afzakken naar het treurige niveau van België, aldus de minister-president. Uiteindelijk bleek het niet-doorgaan van Rotterdam als hoofdvestiging van Unilever voldoende voor de VVD-top (en daarmee voor de coalitie) om de dividendbelasting te laten blijven.
Ik schreef in 2018 zeven columns over de dividendbelasting. Over de vraag wat Shell heeft wat u en ik niet hebben. Over de relatie tussen de VVD en de multinationals. Over Rutte: de boeienkoning en zijn memo’s. Over de vraag waarom ministers zelden of nooit zijn opgewassen tegen het grootbedrijf. Waarom de afschaffing van de dividendbelasting volgens mij de Kerst niet zou halen en wat Rutte dan in ruil zou willen binnenhalen voor de multinationals. Over de scheuring in het werkgeversfront als gevolg van de dividendbelasting. En over de speciale relatie tussen Unilever en de Nederlandse staat, al sinds 1940.
Die laatste column, met een glansrol voor Prins Bernhard, staat hier via EW [premium]
Of hier, via Blendle

• 5 Einde Nachkriegszeit
In Duitsland houden de meeste media krampachtig vast aan de naoorlogse politieke correctheid, die drijft op Duits schuldbesef, dat door een land als Frankrijk ook levend wordt gehouden. Ook de Europese eenwording draait op dat Duitse schuldbesef. Vandaar de zegswijze dat de naoorlogse Duitser Europeaan diende te worden om weer Duitser te kunnen zijn.
Dat betekent natuurlijk ook, dat als die Duitse schuldcultuur opgebrand raakt, in beginsel het hele fundament over de Europese Unie wegvalt. In de zomer van 2018 schreef ik voor Elsevier Weekblad een omslagartikel, waarin ik voorspel dat de Nachkriegszeit – die van Adenauer, Kohl en Merkel – gaandeweg voorbij is: met ongewisse, maar grote gevolgen voor Duitsland èn de buurlanden. Het artikel verscheen later, licht bewerkt, ook in het Duits.
Lees hier mijn artikel over de Nachkriegszeit via EW [premium]
Of hier, via Blendle
Of hier, in de Duitstalige versie, in de vertaling van Helga Marx [vrij toegankelijk]

• 6 Diversiteit als het nieuwe dogma
Na de eeuwwisseling kwam het bijkans onaanraakbare ideaal van de multiculturele samenleving onder grote druk. Die was mislukt en als maakbaarheidsdoel bovendien ongewenst. Maar de verkondigers van het multiculturele geloof zijn hardnekkig – en succesvol. Minister Stef Blok heeft het geweten, toen hij bekende geen geloof te hechten aan het diversiteitsideaal. Hij moest spitsroeden lopen en zijn uitlatingen intrekken.
En zo werd in het najaar van 2018 in de Tweede Kamer ook zomaar een motie ter ondersteuning van het multiculturele ideaal ingediend en in hoofdelijke stemming gebracht. Wat bleek? Die motie – van Kamerlid Kuzu, van Denk – kreeg bijna een meerderheid. Durven Kamerleden geen nee te zeggen tegen het multiculturele ideaal? Waarom stemmen SP’ers en Kamerleden van 50+ voor zoiets? Ik schreef er een stevig stuk over.
Lees mijn artikel over de hardnekkigheid van de multicultuur via EW [premium]
Of hier, via Blendle

• 7 Splijtzwam Marrakesh
Het zoemde al de hele zomer in mijn hoofd, dat de Verenigde Naties in de Marokkaanse stad Marrakesh iets wilden laten tekenen dat niet pluis was. Maar op 6 oktober 2018 verscheen op de website van het Duitse maandblad Tichy’s Einblick een uitvoerig artikel dat mij overtuigde om er snel aandacht aan te besteden.
Ook blijkens een latere reconstructie van NRC Handelsblad betekende mijn column de aftrap van het Nederlandse maatschappelijke en politieke debat over het omstreden migratiepact, dat alles in zich heeft om een land als Nederland het laatste beetje beleidsruimte af te nemen. Migratie moet, zoveel is wel duidelijk. RutteDrie stopte het ongenoegen in een onbeduidend inlegvel. Elders ging het er harder aan toe. In België, bijvoorbeeld. Daar viel het kabinet over Marrakesh.
Lees hier mijn column die het spel in Nederland op de wagen zette: ‘West-Europa pleegt weer een beetje zelfmoord, nu in Marrakesh’.
Via EW [premium]
Of hier, via Blendle

• 8 Rutte’s koopkracht
De VVD kreeg in 2010 voor het eerst een minister-president. Steevast had de VVD in verkiezingscampagnes lastenverlichting beloofd, maar geen enkel kabinet met de premier van de VVD deed dat ook daadwerkelijk. Eerst ging het begrotingstekort voor: burgers moesten in crisistijd extra belasting betalen, waardoor de economie verder verslechterde en de werkgelegenheid afnam. De teruggave van de 20 miljard aan lastenverhoging bleef beperkt tot 5 miljard. Nog 15 miljard te gaan, zei de staatssecretaris van financiën, Eric Wiebes (VVD). Het kwam er weer niet van. Toen het begrotingstekort op orde was, kwam de lastenverlichting weer niet. Nu ging het klimaat voor, met onder meer hogere belastingen op gas. Koopkracht en Rutte, het is een lastige combi.
Lees wat ik er op Prinsjesdag over schreef, als omslagverhaal voor EW [premium]
Of hier, via Blendle: de zeven magere jaren van Mark Rutte

• 9 U hebt niets meer in te brengen
2018 was geen goed jaar voor de burger – en al helemaal niet voor de Nederlandse burger. De Nederlandse burger zag zijn belang en zijn democratische invloed in lucht opgaan in de lobbycratie en aan klimaattafels. En steeds vaker komen anonieme lobbyïsten, diplomaten en andere kosmopolieten in kantoren in New York, Genève, Straatsburg en Brussel met wetgeving die de wetgevende arbeid in onze eigen parlementen omzeilt. Er zweeft zo een multinationale macht rond de aarde, die de nationale staat en daarmee de democratie ondermijnt. Ik schreef mijn essay over die onrustbarende ontwikkeling voor het Kerstnummer van Elsevier Weekblad.
Lees het hier via EW [premium]
Of hier, via Blendle

• 10 Ollongrens Ongewenste Kennis
Kajsa Ollongren was amper minister, of ze hield begin 2018 al de Burgemeester Dales-lezing in Nijmegen. Die greep de D66-minister vooral aan om wat zij ziet als verderfelijke populisten en nationalisten (of erger) aan te pakken: Geert Wilders natuurlijk, maar vooral Thierry Baudet (die van de kleinste fractie in de Tweede Kamer, Forum voor Democratie).
En passant verklaarde de minister van Binnenlandse Zaken dat er wat haar betreft een taboe rust op politiek debat over ras (en intelligentie). Niet dat Baudet dat debat wel wenste, maar dat is de kwestie nu even niet. Wat mij triggerde, was de openlijke erkenning van Ollongren dat we in Nederland taboes hebben en dat zij die ook wenselijk achtte, in het belang van wat zij de open samenleving noemt (maar, zoals gebruikelijk, niet uit de doeken deed).
Welnu, het barst in Nederland van de taboes, en niet alleen in de politiek. Ook de wetenschap kent in Nederland bijna geen discipline die ontkomt aan politieke correctheid, aan gewenste uitkomsten en andere academische vervuiling. Dat is pas een bedreiging van de open samenleving, zoals Karl Popper die definieerde (namelijk tegen zulke boeven als Hitler en Stalin).
Mijn stuk voor EW staat hier [premium]
Of hier, via Blendle

U kunt een abonnement nemen op deze weekbrief (gratis, simpel), en mij volgen op Twitter @sypwynia of via Facebook.

Lees hier meer recente publicaties →

Top
Follow

Get the latest posts delivered to your mailbox: